Voorbeelden van elicitatietechnieken

Hoe kruip ik in de huid van de patient?

Maart 2014 - Één van de belangrijkste vragen voor de farma- en medische hulpmiddelenindustrie is: "Hoe zorg ik ervoor dat ik relevant blijf, dat ik een partner ben in de gezondheid van de patiënt?" Het gaat om betrokkenheid (engagement) bij patiënten en - omgekeerd - om betrokkenheid van patiënten bij het bedrijf of bij het geneesmiddel of medisch hulpmiddel. Dus, hoe zorg ik voor engagement van de patiënt? - wat ook therapietrouw oplevert. Hoe zet ik de patiënt centraal? We weten inmiddels dat we daarvoor de patiënten door en door moeten begrijpen, moeten weten hoe zij denken en wat zij voelen. Daarna zullen we hulpvaardig moeten zijn en de patiënt meerwaarde moeten leveren. Tenslotte zullen we hun vertrouwen moeten winnen en zien we dat patiënten blijven vragen om door de industrie geholpen te worden. Maar hoe kruip ik in de huid van de patiënt? Enkele voorbeelden van moderne elicitatietechnieken.

Elicitatietechnieken (uitlokkingstechnieken) zijn methodes om waardevolle respons te krijgen in kwalitatief marktonderzoek. We maken onderscheid tussen affectieve, cognitieve en conatieve technieken. Affectieve technieken appelleren aan de emotie, het gevoel, de intuïtie van een respondent. Bij cognitieve technieken is de ratio aan het werk. M.b.v. conatieve technieken meten we vooral daadwerkelijk gedrag, dus niet wat iemand zegt dat hij doet, maar wat hij echt doet.

Voorbeelden van affectieve elicitatietechnieken zijn vrije associatie, ‘sentence completion’, ‘photo sort’ en personificatie met rolmodellen. Voorbeelden van cognitieve technieken zijn ‘laddering’, ‘natural grouping’ en ‘subjective clustering’. Als conatieve technieken hebben registraties van geluid of beeld, ‘mystery shopping’ en rollenspellen hun nut bewezen.

Hieronder staan voorbeelden van enkele concrete toepassingen van deze technieken.

  • Reflecties in een online dagboek

    Als mensen de tijd nemen om te reflecteren op hun eigen gedrag en in alle rust mogen exploreren waarom zij het gedrag vertonen, levert dat spontane, rijke inzichten op. Een andere vorm is patiënten regelmatig online laten bloggen – geheel vrijgelaten, of volgens enkele vaste agendapunten.

  • Digitale etnografie

    Etnografie beschrijft in woord en beeld de cultuur en gewoonten van een groep. Zo kunnen we patiënten vragen hun gedachten en gevoelens in te spreken in hun mobiele telefoon. Of hen vragen foto’s of een video te maken van een moeilijke situatie. Of hen vragen elk half uur een foto te maken met waar ze mee bezig zijn en er een toelichting bij te laten geven. Het voordeel van etnografie is dat we meer inzicht krijgen in wat mensen daadwerkelijk doen i.v.m. wat ze zeggen te doen.

  • Focus op één specifieke vraag – digital story telling

    Door op één onderwerp of kernvraag te focussen en de patiënten te vragen om in ca. 400 woorden een verhaal erover te vertellen, ontstaan diepgaande nieuwe inzichten. Het vergt veel van de onderzoeker om elk verhaal goed te interpreteren en om de grote lijn uit alle verhalen te halen.

  • Patient Journey Mapping

    De patiënt wordt d.m.v. face-to-face interviews op een gestructureerde manier gevraagd wat hij meemaakt tijdens de ‘reis’ van zijn ziektegeschiedenis, in de periode vóór zijn aandoening, in de periode van diagnose, bij de huisarts, in het ziekenhuis, bij de apotheek, en in de periode na de behandeling. De interactie met de interviewer zorgt voor de juiste diepgang.

  • In mini focus groepen reflecteren op gedachten en gevoelens

    Output uit één-op-één onderzoek wordt getoond en besproken in kleine groepen van 3-5 deelnemers. Doel is om groepsinteractie te bewerkstelligen over gedachten en gevoelens, en om die te vertalen naar krachtige en impactvolle statements.

  • Recall van specifieke communicatie claims

    Door een doelgroep in een face-to-face setting te confronteren met merknamen, beelden, logo’s en claims, kunnen deze worden getest. Als de doelgroep vervolgens een week later wordt gevraagd welke merknamen, beelden, logo’s en claims zij zich nog herinneren, en wat voor gevoel zij erbij hebben, wordt duidelijk met welke communicatie het beste aansluiting gezocht kan worden bij het breinsysteem en de belevingswereld van de doelgroep.

  • Persoonlijke opdrachten ter voorbereiding van deelname aan een focus groep

    Door respondenten vóór deelname aan een focus groep opdrachten te geven (bijv. tekening maken) en vragen te laten beantwoorden, kunnen die tijdens de focus groep onderling besproken worden. Na de focus groep worden dezelfde kernvragen voorgelegd. Interessant is wat de groepsdynamiek en onderlinge communicatie teweegbrengen qua breinpositie van een onderwerp, ziekte, of merk bij de respondenten. 


Door het onderzoekskader breed te houden – dus met weinig structuurbeperkingen – en mensen vrijuit te laten exploreren en associëren, benaderen we de ‘big blue ocean’ strategie. Een houding van ‘alles is mogelijk’ is de beste basis voor innovatie en creativiteit.

Uiteraard worden de inzichten uit patiëntenonderzoek gespiegeld en vergeleken met onderzoeksresultaten bij andere stakeholders zoals artsen of verpleegkundigen. En omgekeerd ook, in een 360 graden aanpak. De inzichten uit kwalitatief marktonderzoek zullen we willen toetsen in kwantitatief vervolgonderzoek. Zo komen we tot de best passende patiëntondersteuning, productpositionering en communicatiebeleid. 


Tervis Alliance is een merk van Symfoia BV - Postbus 31312 - 6503 CH Nijmegen - 024 3554407
www.symfoia.com - info@tervisalliance.com - Disclaimer - Algemene voorwaarden